महाराष्ट्र शासनाने पतंगोत्सवाच्या हंगामात नायलॉन मांजामुळे होणाऱ्या गंभीर दुर्घटनांना आळा घालण्यासाठी कठोर पावले उचलली आहेत. 3 डिसेंबर 2024 रोजी महाराष्ट्र सरकारने नायलॉन मांजाच्या विक्री, वितरण, उत्पादन आणि वापरावर बंदी घालणारा शासन निर्णय (G.R.) जारी केला आहे.
नायलॉन मांजाचे धोक्याचे स्वरूप
नायलॉन मांजा हा अत्यंत धारदार आणि टिकाऊ असल्यामुळे पतंग उडवण्यासाठी सहज वापरला जातो. मात्र, तो पक्ष्यांना, प्राण्यांना, तसेच माणसांना गंभीर जखम करणारा ठरतो. मागील काही वर्षांत असे प्रकार मोठ्या प्रमाणावर समोर आले आहेत, ज्यामध्ये अनेकांना जीव गमवावा लागला किंवा गंभीर अपंगत्व आले आहे. पर्यावरणासाठीही तो अत्यंत घातक ठरतो, कारण हा प्लास्टिकचा प्रकार विघटन न होणारा आहे.
शासन निर्णयाची महत्त्वाची तरतूद
- निर्मिती, विक्री, आणि वितरणावर बंदी:
कोणत्याही प्रकारच्या नायलॉन मांजाचे उत्पादन, विक्री किंवा वितरण करणाऱ्यांवर कडक कारवाई होणार आहे. - वापरावर प्रतिबंध:
पतंगोत्सवासाठी नायलॉन मांजाचा वापर करणाऱ्यांना दंडनीय कारवाईला सामोरे जावे लागेल. - जाणिवजागृती मोहीम:
नागरिकांमध्ये पर्यावरणपूरक पर्यायांच्या वापराबाबत जागरूकता निर्माण करण्यासाठी विशेष मोहिमेचे आयोजन करण्यात आले आहे. - तक्रार नोंदवण्यासाठी हेल्पलाइन:
नायलॉन मांजाच्या वापराबाबत कोणतीही तक्रार असल्यास नागरिकांसाठी हेल्पलाइन क्रमांक सुरू केला आहे.
अंमलबजावणीसाठी यंत्रणा
राज्यभरातील पोलिस आणि स्थानिक प्रशासनाला यासंबंधी स्पष्ट सूचना देण्यात आल्या आहेत. सार्वजनिक ठिकाणी नायलॉन मांजाचा वापर करणाऱ्या व्यक्तींकडून दंड आकारला जाणार आहे.
पर्यावरणपूरक पर्यायांचा अवलंब करण्याचे आवाहन
सरकारने पर्यावरणपूरक कपडे किंवा सुती मांजाचा वापर करण्याचे आवाहन केले आहे. या निर्णयामुळे ना फक्त जखमांचे प्रमाण कमी होईल, तर पर्यावरणालाही मोठा दिलासा मिळेल.
नागरिकांची भूमिका महत्त्वाची
शासन निर्णय प्रभावीपणे अंमलात आणण्यासाठी नागरिकांची साथ आवश्यक आहे. नायलॉन मांजाचा वापर पूर्णतः थांबवून समाजात सकारात्मक बदल घडवण्यास सर्वांनी पुढाकार घ्यावा.
निष्कर्ष
नायलॉन मांजावर घालण्यात आलेली बंदी हा एक महत्त्वाचा निर्णय असून, तो समाज आणि पर्यावरणाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा आहे. हा निर्णय अंमलात आणण्यासाठी सर्व स्तरांवर सहकार्य होणे गरजेचे आहे
